1) Ekspresja twarzy jako podstawa
klasyfikacji
W badaniach P. Ekmana i in.
wykazano, że istnieje podnakulturowa uniwersalność wzorców ekspresji niektórych
emocji. Wg Ekmana emocje podstawowe to: strach, złość, smutek, radość, wstręt i
zaskoczenie, gdyż są one doświadczane i rozpoznawane przez wszystkich ludzi.
Inne emocje, o których nie można tego powiedzieć są jego zdaniem mieszanką
emocji podstawowych, a ich wyrażanie zależy od czynników kulturowych.
Wokół
zaskoczenia jako emocji było wiele kontrowersji – ostatecznie Ekman ograniczył
listę do 5 emocji: strach, złość, smutek, radość i wstręt. Inne emocje
(pochodne) powstają jako mieszanka emocji podstawowych.
C. Izard opiera swą listę emocji
podstawowych na uniwersalności ekspresji twarzy, ale dodaje jeszcze 2 warunki:
specyficzność substratu neuronalnego i odróżnialna jakość subiektywna. Do
emocji podstawowych Izard zalicza: strach, złość,
smutek, radość, wstręt, wstyd, poczucie winy, zaskoczenie, zainteresowanie,
pogardę.
2) Podstawowe, czyli nie tylko ludzkie- podejście
ewolucyjne
R. Plutchnik
założył, że emocje podstawowe to te, które
mogą być obserwowane na różnych poziomach filogenetycznych i mające znaczenie
adaptacyjne dla walki o przetrwanie jednostki i gatunku (czyli w duchu
darwinowskim). Wyróżnił: strach, złość, smutek, radość, akceptacja, wstręt,
antycypację, zaskoczenie
3) Podstawowe, czyli prototypowe –
podejście lingwistyczne
Emocje podstawowe to te, które najszybciej przychodzą ludziom
na myśl – zazwyczaj wymieniane są: miłość, strach, złość, smutek i szczęście.
Rzadko wymieniany jest wstręt.
Nie jest
do końca jasne, które emocje są podstawowe, a które pochodne – pomiędzy
psychologami są poważne rozbieżności.
